Τοξικά και δηλητηριώδη ξενικά είδη Ψαριών στις Ελληνικές Θάλασσες- Αντιμετώπιση τραύματος την παραλία

Η επαφή με θαλάσσιους οργανισμούς αποτελεί συχνό και υποτιμημένο κίνδυνο. Δήγματα ή επαφή με είδη που δεν γνωρίζουμε μπορούν να προκαλέσουν τραυματισμό, σοβαρή αλλεργική αντίδραση

Δήγματα& Επαφή με Τοξικά/Δηλητηριώδη Θαλάσσια Είδη

Σε σπάνιες αλλά υπαρκτές περιπτώσει από επιπλοκή πολλαπλά τσιμπήματα ή έντονα συμπτώματα - δύσπνοια, ζάλη, υπόταση, λιποθυμία, νευρολογικά συμπτώματα ή αναφυλακτικό shock – και η κατάσταση να είναι απειλητική για τη ζωή.

Δήγματα ή επαφή με είδη που δε γνωρίζουμε, μπορούν να προκαλέσουν μέχρι και θάνατο. Στο ενδεχόμενο επιδείνωσης ή σοβαρής αλλεργικής αντίδρασης καλέιται άμεσα βοήθεια (112/166) και το θύμα παραπέμπεται για ιατρική αξιολόγηση/παρακολούθηση. Χορήγηση αδρεναλίνης [EPIPEN/ ANAPEN] μόνο εφόσον υπάρχει διαθέσιμο μέσο, σαφής ένδειξη και επαρκής γνώση/εκπαίδευση στη χρήση της, σύμφωνα με τα πρωτόκολλα του φορέα. Άμεσα θα πρέπει να γίνει κλήση σε βοήθεια (112/ 166), και το άτομο θα πρέπει άμεσα να διακομιστεί σε Υγειονομική Δομή για εξέταση, αντιμετώπισης και ιατρική παρακολούθηση.

! Η υποτίμηση τσιμπήματος στη θάλασσα είναι συχνό και σοβαρό λάθος, που μπορεί να στοιχίζει τη ζωή του τραυματία.

Επικίνδυνα Είδη στις Ελληνικές Θάλασσες & Αντιμετώπιση

Τα επικίνδυνα θαλάσσια είδη* διακρίνονται σε τρεις βασικές κατηγορίες:

• Έκκριση Δηλητηρίου (venomous): Εγχέουν τοξίνη μέσω ακίδων ή δήγματος με τα δόντια.
• Τοξικά στην Επαφή (toxic): Εκκρίνουν τοξικές ουσίες μέσω επαφής με το δέρμα.
• Τοξικά στην κατάποση (poisonous): Επικίνδυνα όταν καταναλωθούν (π.χ. λαγοκέφαλος*).

Μέδουσες (Τσούχτρες)

Οι μέδουσες είναι θαλάσσια ασπόνδυλα (κνιδόζωα) πλαγκτονικοί οργανισμοί και ζουν σε ομάδες, σε όλες τις θάλασσες του κόσμου. Την κοινή μέδουσα, η οποία ζει στο Αιγαίο και στο Κρητικό πέλαγος, ο ελληνικός λαός την ονομάζει σαλούφα ή τσούχτρα.

Ιδιαίτερα επικίνδυνα είδη που εντοπίζονται στις ελληνικές θάλασσες:

• Pelagia noctiluca (μωβ μέδουσα)
• Chrysaora hysoscella
• Rhopilema nomadica (εισβολικό είδος) Πρόκειται για είδος τροπικών θαλασσών, σπάνια στη Μεσόγειο ενώ στην Ελλάδα έχει εντοπιστεί τρεις (3) φορές.
• Μέδουσα νομάδας: Μέδουσα μεγάλων διαστάσεων που μπορεί να φτάσει έως και τα 10 κιλά, ενώ η «ομπρέλα» της έχει διάμετρο μέχρι και 58εκτ. Τα πλοκάμια περιέχουν κνιδοκύτταρα που απελευθερώνουν νευροτοξίνες και πρωτεΐνες.

Στην επαφή της με δέρμα στον άνθρωπο είναι από αρκετά ενοχλητική έως και ιδιαίτερα επικίνδυνη. Προκαλεί έντονο πόνο και κάψιμο, ερύθημα και φυσαλίδες, ενώ σε σοβαρές περιπτώσεις, περιγράφονται συμπτώματα δύσπνοιας, ζάλης, ναυτίας, και αλλεργική αντίδραση. Σε επαφή στο πρόσωπο, έχουν αναφερθεί σοβαρές επιπτώσεις σε μάτια και χείλη.

Αντιμετώπιση: Ξέπλυμα μόνο με θαλασσινό νερό, και αφαίρεση υπολειμμάτων με (ανάστροφη (λεία) επιφάνεια μαχαιριού, πλαστική κάρτα, τσιμπιδάκι). Τοπική εφαρμογή αντιισταμινικής ή κορτιζονούχας κρέμας, και συνεχή παρακολούθηση για τυχόν εκδήλωση αναφυλαξίας. Αποφεύγεται αυστηρά: Ξέπλυμα με γλυκό νερό, ξύδι (σε ελληνικά είδη επιδεινώνει την έκκριση τοξίνης), αλκοόλ, αμμωνία, τρίψιμο με άμμο και ουσίες που επιδεινώνουν τον πόνο. Σε αλλεργική αντίδραση, επικοινωνούμε με 112/ 166 και παραπέμπουμε σε γιατρό ή Υγειονομική Δομή.

Αχινός (Paracentrotus lividus)

Ο μηχανισμός τραύματος, προκαλείται από αγκάθια ενσφηνωμένα στο δέρμα. Εντοπίζεται τοπικός πόνος, φλεγμονή, και δυνητικά κίνδυνος λοίμωξης. Σε αντιμετώπιση του τραύματος, μουλιάζουμε το σημείο σε ζεστό νερ

ό, τοποθετούμε κομπρέσα με επάλειψη λάδι ώστε τα αγκάθια να ανασηκωθούν από το σημείο που έχουν εισχωρήσει και αποστειρωμένο εργαλείο (τσιμπιδάκι ή βελόνα) αφαιρούμε προσεκτικά τα αγκάθια. Ψεκάζουμε με αντισηπτικό και επάλειψη με αντισηπτική κρέμα και κλείνουμε το τραύμα με επίδεση. Αν τα αγκάθια έχουν εισχωρήσει σε βάθος, ΔΕΝ ΑΦΑΙΡΟΥΜΕ επιτόπου, παραπέμπουμε σε γιατρό ή Υγειονομική Δομή.

Δράκαινα (Trachinus draco):

Από τα πιο επικίνδυνα ψάρια στις ελληνικές θάλασσες. Οι ακίδες στη ράχη της, εγχέουν νευροτοξίνη στον οργανισμό. Μακροσκοπικά, εντοπίζονται στο σημείο δύο κόκκινες βούλες σε μικρή απόσταση μεταξύ τους. Κατά την επαφή, προκαλεί αφόρητο πόνο, οίδημα, ταχυκαρδία και σε σοβαρή επιδείνωση, έχουν αναφερθεί συμπτώματα υπότασης και λιποθυμία, για αυτό χρειάζεται συστηματική παρακολούθηση στην εξέλιξη των συμπτωμάτων.

Τα δηλητηριώδη τσιμπήματα από δράκαινα αντιμετωπίζονται με εμβάπτιση του τραυματισμένο μέλους σε εξαιρετικά ζεστό νερό (40–45°C για 30’–90’), καθώς το δηλητήριο είναι θερμοευαίσθητο και αφορούμε τυχόν ξένα σωματίδια από την πληγή και ξεπλένουμε με αντισηπτικό. Σε κάθε περίπτωση, στο ενδεχόμενο αλλεργικής αντίδρασης, ή επιδείνωσης, παραπέμπουμε σε γιατρό ή Υγειονομική Δομή.

Σκορπίνα (Scorpaena)

Επίσης επικίνδυνο ψάρι στις ελληνικές θάλασσες. Τα συμπτώματα είναι παρόμοια με της Δράκαινας, αλλά ηπιότερη η ένταση του πόνου. Η αντιμετώπιση, είναι με τα ίδια Πρωτόκολλα- εμβάπτιση του τραυματισμένο μέλους σε εξαιρετικά ζεστό νερό (40–45°C για 30’–90’), αφορούμε τυχόν ξένα σωματίδια από την πληγή και ξεπλένουμε με αντισηπτικό. Σε κάθε περίπτωση, στο ενδεχόμενο αλλεργικής αντίδρασης, ή επιδείνωσης, παραπέμπουμε σε γιατρό ή Υγειονομική Δομή.

Γερμανός ή Αγριόσαλπα

Πρόκειται για τα δύο ξενικά είδη ψαριών- Siganus luridus και Siganus rivulatus – τα οποία έχουν αναπαραχθεί εκτεταμένα και εντοπίζουν μεγάλους πληθυσμούς στις ακτές του Νότιου Αιγαίου και του Ιονίου.

Το ραχιαίο πτερύγιο και των δύο ειδών φέρει ελαφρύ δηλητήριο και συνιστάται να είναι προσεκτικοί όταν το πιάνουν.

Λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus)

Στις Ελληνικές Θάλασσες έχουν εντοπιστεί τέσσερα (4) είδη του γένους Lagocephalus που όλα αποκαλούνται συνήθως με το κοινό όνομα λαγοκέφαλος

Κρίνεται εξαιρετικά επικίνδυνο είδος και θανατηφόρος αν καταναλωθεί, λόγω της τοξικότητας (περιέχει τετροδοτοξίνη (ΤΤΧ) ισχυρό νευροτοξικό δηλητήριο). Καθώς δεν αντιμετωπίζεται με πρώτες βοήθειες σε επαφή, ο ναυαγοσώστης εφόσον ενημερωθεί ή εντοπίσει το είδος, ενημερώνει τις Λιμενικές Αρχές και κυρίως το κοινό.

Λεονταρόψαρο

Εντοπίστηκε για πρώτη φορά στις ελληνικές θάλασσες το είδος Pterois miles το 2015 και σταθερά εξαπλώνεται και αυξάνεται σε αριθμό. Είναι είδος ιδιαίτερα ανταγωνιστικό που προκαλεί πολλά προβλήματα στα τοπικά οικοσυστήματα, καθώς δεν έχει φυσικούς εχθρούς, ενώ τα αγκάθια που φέρει στη ράχη του είναι πολύ κοφτερά και δηλητηριώδη.

Το κάρφωμα του λεοντόψαρου, μπορεί να προκαλέσει οξύ πόνο, πρήξιμο και σε ακραίες περιπτώσεις έχει επιδράσεις στο καρδιαγγειακό και στο νευρομυϊκό σύστημα. Ωστόσο, αν καθαριστεί προσεχτικά, το κρέας του λεοντόψαρου, είναι βρώσιμο. Ανάγκη προσοχής και ενημέρωσης του κοινού. Σε ανεπιθύμητη αντίδραση, ή επιδείνωση, προτείνεται παραπομπής σε υγειονομική δομή.

Plototus lineatus

Μοιάζει με χέλι, έχει καφέ χρώμα σώματος και κρεμ λωρίδες. Είναι ένα από τα πιο δηλητηριώδη είδη παγκοσμίως, καθώς τα κοφτερά πτερύγια και τα αγκάθια του κρύβουν ένα άκρως τοξικό δηλητήριο, που μπορεί να αποβεί μοιραίο για τον άνθρωπο που θα έρθει σε επαφή και κοπεί. Πρόκειται για ένα ψάρι του Ινδικού και του Δυτικού Ειρηνικού Ωκεανού που εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της διώρυγας του Σουέζ και πλέον έχει κατακλύσει τις ακτές του Ισραήλ, ενώ έχει εντοπιστεί και στην Τουρκία θέτοντας σε συναγερμό τις ελληνικές αρχές.

Ξενικά είδη στις ελληνικές θάλασσες

Στη Μεσόγειο εντοπίζονται περίπου 1.000 θαλάσσια ξενικά είδη εκ των οποίων περισσότερα από 300 έχουν καταγραφεί στην Ελλάδα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει ειδικό κανονισμό για την καταγραφή των γνωστών χωροκατακτητικών ειδών, ως μέτρο έγκαιρης προειδοποίησης. Θα πρέπει άμεσα να γίνεται ενημέρωση προς τις Λιμενικές Αρχές όταν εντοπίζεται κάποιο ξενικό είδος, και να λαμβάνεται έγκυρη ενημέρωση από τους αρμόδιους φορείς σχετικά με τα δηλητηριώδη και τοξικά είδη.

Με πρωτοβουλία της περιβαλλοντικής οργάνωσης iSea που στοχεύει στη μελέτη της κατανομής και της εξάπλωσης των θαλάσσιων ξενικών ειδών στην Ελλάδα, καταγράφονται σύμφωνα με παρατηρήσεις που στέλνουν πολίτες, όταν εντοπίζονται στη θάλασσα.