Οι περισσότεροι ηλικιωμένοι δεν πνίγονται- Καταρρέουν πρώτα μέσα στο νερό από παθολογικό αίτιο

Κατά μέσο όρο 357 άνθρωποι χάνουν κάθε χρόνο τη ζωή τους στο υδάτινο περιβάλλον της Ελλάδας, ενώ οι περισσότεροι θάνατοι σημειώνονται στη θάλασσα και αφορούν κυρίως άτομα άνω των 60 ετών

Όταν ηλικιωμένος ανασύρεται χωρίς αισθήσεις από το νερό σε παραλία, αναφέρεται ως «πνιγμός», αλλά η επιστημονική πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.

Στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων πνιγμών ανθρώπων μεγαλύτερης ηλικίας στην θάλασσα, το αρχικό αίτιο είναι οξύ παθολογικό, όπως καρδιακή ανακοπή, οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου ή αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο. Ο πνιγμός ακολουθεί ως συνέπεια της απώλειας αισθήσεων μέσα στο νερό.

Η απότομη έκθεση του σώματος σε ψυχρό νερό, ιδιαίτερα όταν έχει προηγηθεί πολύωρη παραμονή στον ήλιο, η σωματική καταπόνηση από το κολύμπι ή ακόμη και το άγχος μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές καρδιακές αρρυθμίες ή οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου, ιδιαίτερα σε άτομα με προϋπάρχουσα στεφανιαία νόσο ή άλλους καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου.

Ένα αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο μπορεί να εκδηλωθεί ενώ ο ηλικιωμένος βρίσκεται ήδη μέσα στο νερό. Η αιφνίδια απώλεια συνείδησης οδηγεί σε αδυναμία αυτοπροστασίας και ακολουθεί εισρόφηση νερού.

Η απότομη είσοδος ενός υπερθερμασμένου σώματος σε κρύο νερό μπορεί να ενεργοποιήσει ένα ισχυρό αντανακλαστικό του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος (βαγοτονική αντίδραση) το αναφερόμενο «Σύνδρομο Υδροπληξίας» (Hydrocution). Σε ευπαθή άτομα αυτό ενδέχεται να προκαλέσει σοβαρή βραδυκαρδία, λιποθυμία ή ακόμη και καρδιακή ανακοπή. Ως αποτέλεσμα, ο ηλικιωμένος χάνει πρώτα τις αισθήσεις του ή υφίσταται καρδιακή ανακοπή και, επειδή βρίσκεται μέσα στο νερό, ακολουθεί η εισρόφηση νερού και ο πνιγμός. Αν το ίδιο παθολογικό επεισόδιο συνέβαινε στη στεριά, θα χαρακτηριζόταν απλώς ως καρδιακό ή εγκεφαλικό επεισόδιο. 

Το αρχικό αίτιο που προκάλεσε το θάνατο, προκύπτει κατά την ιατροδικαστική εξέταση, με διαχωρισμό μεταξύ καρδιακής ανακοπής και πνιγμού στο νερό. 

Η ανακοπή είναι ένα πρωτογενές παθολογικό -καρδιολογικό - συμβάν, ως συνέπεια εμφράγματος, και στη συνέχεια το άτομο βυθίζεται στο νερό. Δεν παρατηρείται μεγάλη ποσότητα νερού στους πνεύμονες ούτε εκτεταμένο αφρώδες υγρό. Ο θάνατος αποδίδεται στα υποκείμενα παθολογικά αίτια (π.χ. οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου, ρήξη ανευρύσματος, αρρυθμία).

Σε πνιγμό, προηγείται η ασφυξία λόγω εισρόφησης υγρού στους πνεύμονες, με την καρδιά να σταματάει δευτερευόντως από την έλλειψη οξυγόνου. Εντοπίζονται αφρώδες υγρό στα χείλη και τα ρουθούνια («μύκητας αφρού»), παρουσία νερού στο στομάχι και στον πνεύμονα, πνευμονικό οίδημα και μικρές αιμορραγίες στα τοιχώματα των πνευμόνων (κηλίδες Paltauf)

«Μην κολυμπάμε αμέσως μετά το φαγητό»

Μετά από ένα βαρύ γεύμα, σημαντική ποσότητα αίματος κατευθύνεται προς το πεπτικό σύστημα για τη διαδικασία της πέψης. Έτσι, μειώνεται προσωρινά η διαθέσιμη αιμάτωση προς τους μύες και τον εγκέφαλο. Σε έναν ηλικιωμένο με ήδη επιβαρυμένο καρδιαγγειακό σύστημα, αυτή η φυσιολογική ανακατανομή της κυκλοφορίας, σε συνδυασμό με τη σωματική προσπάθεια του κολυμπιού, μπορεί να αυξήσει την επιβάρυνση της καρδιάς και να ευνοήσει την εκδήλωση ενός σοβαρού καρδιακού επεισοδίου.

Η εισρόφηση ακόμη και μικρής ποσότητας θαλασσινού νερού μπορεί να προκαλέσει έντονο λαρυγγόσπασμο, δηλαδή αντανακλαστικό κλείσιμο του λάρυγγα. Το φαινόμενο αυτό μπορεί να επιδεινώσει την υποξία και να λειτουργήσει ως επιβαρυντικός παράγοντας σε έναν ήδη ευάλωτο οργανισμό, χωρίς όμως να αποτελεί από μόνο του τη συνήθη αιτία της αρχικής ανακοπής.

Οι άνθρωποι ηλικίας άνω των 60 ετών είναι σημαντικό, να βρίσκονται σε τακτική επικοινωνία με τον θεράποντα ιατρό τους, και να έχουν πραγματοποιήσει προληπτικό καρδιολογικό έλεγχο πριν από την έναρξη της θερινής περιόδου, ιδιαίτερα εάν πάσχουν από καρδιαγγειακά νοσήματα ή έχουν παράγοντες κινδύνου. Να αποφεύγουν την απότομη είσοδο στο νερό μετά από πολύωρη έκθεση στον ήλιο. Να εισέρχονται στη θάλασσα σταδιακά, βρέχοντας πρώτα το σώμα, παραμένοντας για λίγα λεπτά σε ρηχό νερό μέχρι να προσαρμοστεί ο οργανισμός στη θερμοκρασία. Να ξεκινούν το κολύμπι ήπια και χωρίς έντονη σωματική προσπάθεια, και να διακόπτουν αμέσως την κολύμβηση εάν αισθανθούν ρίγος, πόνο στο στήθος, δύσπνοια, έντονη κόπωση, ζάλη ή αδιαθεσία.

Η πρόληψη παραμένει το σημαντικότερο μέσο προστασίας. Για τους ηλικιωμένους, ένα ασφαλές μπάνιο δεν εξαρτάται μόνο από τις καιρικές συνθήκες ή την παρουσία ναυαγοσώστη, αλλά κυρίως από τη γνώση των προσωπικών ορίων και την έγκαιρη αντιμετώπιση των προβλημάτων υγείας.